|
Województwo świętokrzyskie zostało utworzone w 1999 roku. W przybliżeniu obejmuje obszar dawnego województwa kieleckiego oraz tarnobrzeskiego (powiaty opatowski, sandomierski i staszowski) i skrawki radomskiego.
Region świętokrzyski zamieszkany był już w schyłkowym paleolicie. Znaleziono także ślady pobytu ludzi z epoki neolitu. Osadnictwo związane było z wydobyciem i obróbką krzemienia oraz hematytu. W okresie od II w. p.n.e. do IV w. w rejonie Gór Świętokrzyskich (na północny wschód od Łysogór) działał jeden z największych okręgów hutniczych. Wydobywano rudy żelaza i wytapiano w glinianych piecach, tzw. dymarkach. Odnaleziono ok. sześć tysięcy stanowisk, przy czym szacuje się, że w szczytowym okresie działało blisko 400 tys. pieców dymarskich o zdolności produkcyjnej ok. 8 tys. ton żelaza. Charakterystycznym elementem województwa są Góry Świętokrzyskie stanowiące centrum Wyżyny Kieleckiej. Góry wpływają na klimat regionu, zaostrzając go. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 5,7°C w Łysogórach do 8,2°C w rejonie Sandomierza. Rozpiętość temperatur jest znaczna, w lecie sięga 32-33°C, zimą spada do -35°C. Najcieplejsze regiony to Niecka Nidziańska i Kotlina Sandomierska. Średnie roczne opady wynoszą 602,8 mm, przy czym silnie zależą od ukształtowania terenu. W Łysogórach sięgają 840 mm, podczas gdy na wschodnią część Niecki Nidziańskiej i Kotliny Sandomierskiej przypada 550 mm. Na terenie województwa przeważają wiatry zachodnie o prędkości 3 m/s. Rzadsze są wiatry wschodnie i południowo-wschodnie. Przez świętokrzyskie przepływają rzeki: Wisła (górna i środkowa), Pilica, Nida, Nidzica, Lubrzanka, Kamienna, Czarna Włoszczowska, Czarna Konecka, Czarna Staszowska, Wschodnia i wiele mniejszych. Lasy pokrywają 27,3% powierzchni województwa. Dominuje sosna, dopełniają ją jodła, dąb szypułkowy i bezszypułkowy, olsza, brzoza, grab, buk, lipa drobnolistna, modrzew europejski i polski. Rejon województwa jest niezwykle atrakcyjny turystycznie. Blisko 70% powierzchni objęte jest różnymi formami ochrony w związku z występującymi okazami chronionej flory i fauny. Turystów przyciągają także unikatowe w skali Europy ślady zbiorowego osadnictwa z okresu neolitu i paleolitu oraz epoki żelaza, o charakterze górniczo-przemysłowym. Przepięknym miastem województwa świętokrzyskiego jest Sandomierz. Ślady pierwszej obecności człowieka na tych terenach, znalezione w wykopaliskach archeologicznych pochodzą z młodszej epoki kamiennej - neolitu. Osada - w X na terenie wzgórza zamkowego, od XI wieku gród, siedziba książęca. Obok zbudowanego później Domu Długosza, powstał w sąsiedztwie drugi gród, który dał początek miastu. Dzięki położeniu nad Wisłą, w miejscu przeprawy szlaku handlowego z Europy Zachodniej na Ruś, Sandomierz szybko zyskiwał na znaczeniu. W Sandomierzu znajduje się wspaniała Brama Opatowska, zespół architektoniczno-krajobrazowy Starego miasta, który zachował układ urbanistyczny miasta z drugiej połowy XIV wieku, Kamienica Oleśnickich, w której znajduje się wejście do udostępnionych do zwiedzania podziemnych korytarzy służących dawniej jako magazyny kupieckie oraz liczne kościoły. Obok Sandomierza warto także zobaczyć mała miejscowość – Opatów. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1189 r., pierwotnie własność książęca. Istnieją przesłanki (m.in. wzmianka w kronice Jana Długosza) , że w Opatowie była pierwsza polska komandoria templariuszy założona za czasów Henryka Sandomierskiego, który uczestniczył w krucjatach krzyżowych w boku rycerzy-zakonników. Pozostałością klasztoru Templariuszy ma być rzekomo kolegiata św. Marcina. Inne ciekawe budowle Opatowa to: pozostałości murów miejskich wzniesionych przez Kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego z jedyną zachowaną bramą – Warszawską; barokowy klasztor Bernardynów wzniesiony w XIV-XV w. na miejscu osady Żmigród; ruiny synagogi oraz dom z podcieniami na Rynku z XVI wieku, zniszczony w czasie drugiej wojny światowej i odbudowany po wojnie, obecnie Urząd Miasta. |